Sởi làm trẻ bội nhiễm có thể dẫn đến tử vong

TTO - Dịch sởi đang lan rộng trên 25 tỉnh thành. Mời bạn đọc đặt câu hỏi với đại diện Bộ Y tế tham gia buổi giao lưu trực tuyến sáng nay 13-2 trên Tuổi Trẻ Online về nguy cơ và cách bảo vệ con em trước dịch sởi.

Tiêm phòng sởi

Tiêm vắcxin sởi - rubella cho trẻ tại Đắk Lắk - Ảnh tư liệu

Mời bạn đọc VÀO ĐÂY đặt câu hỏi (xin gõ font chữ có dấu)

Dịch sởi đã xuất hiện tại 25 tỉnh thành, tăng gấp đôi so với một tuần trước đây với 35 trẻ đã có xét nghiệm dương tính với bệnh sởi. 133 trường hợp sốt phát ban nghi sởi. 

Thông tin này được cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) Lương Ngọc Khuê cho biết ngày 11-2.

Theo ông Lương Ngọc Khuê, trong số trẻ mắc sởi năm nay có tới 89% không khai thác được tiền sử tiêm chủng.

Đây là năm thứ hai dịch sởi bùng phát trên quy mô lớn. Năm 2014, dịch xuất hiện tại 62/63 tỉnh thành với 5.000 bệnh nhi dương tính với bệnh sởi, trên 10.000 trẻ sốt phát ban nghi sởi, riêng tại Bệnh viện Nhi trung ương đã có 128 trẻ em tử vong do mắc sởi.

TTO phối hợp Bộ y tế tổ chức chương trình giao lưu trực tuyến Bảo vệ sức khỏe trẻ em trươc1 dịch sởi lan rộng -  diễn ra từ 9 -11g ngày 13-2.

Khách mời của chương trình: 

ThS. NGUYỄN TRỌNG KHOA - Phó Cục trưởng Cục quản lý khám chữa bệnh

PGS TRẦN NHƯ DƯƠNG - Phó viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ trung ương 

TS. NGUYỄN VĂN CƯỜNG - Dự án Tiêm chủng mở rộng quốc gia

Ths. NGUYỄN XUÂN TÙNG - Cục y tế dự phòng

Ths. ĐĂNG THỊ THANH HUYỀN - Dự án Tiêm chủng mở rộng quốc gia. 

Mời bạn đọc VÀO ĐÂY đặt câu hỏi để được tư vấn.

NỘI DUNG GIAO LƯU: 

* Vì sao năm 2014 đã tổ chức đến 3 đợt tiêm vắc xin mà sởi vẫn lan rộng? (Hoàng, 33t)

PGS-TS Trần Như Dương: Có thể nói năm 2014 là năm bùng phát dịch sởi trên tàn thế giới, với 178 quóc gia và vùng lãnh thổ có trường hợp mắc sởi hoặc dịch sởi, trong đó có nhiều nước xảy ra dịch lớn như Philippines, Trung Quốc..., với hàng trăm ngàn trường hợp mắc.

Việt Nam cũng nằm trong bối cảnh chung của dịch sởi toàn cầu. Mặc dù trong nhiều năm qua, chúng ta đã tiến hành tiêm vắc-xin sởi trong chương trình tiêm chủng mở rộng đạt tỷ lệ cao. Tuy nhiên tỷ lệ quần thể được bảo vệ sau tiêm mũi 1 chỉ đạt khoảng 85%, sau tiêm 2 mũi đạt khoảng 90-95%.

Bên cạnh đó, tỷ lệ tiêm chủng dù đạt cao cũng không bao giờ đạt tới 100%. Tích lũy qua các năm, thì số trẻ không được bảo vệ bởi vắc xin sẽ tăng dần và thành một số lượng lớn, nên khi dịch sởi xảy ra thì có nhiều người bị mắc bệnh.

Để chống dịch, Bộ Y tế đã rất quyết liệt, chỉ đạo các cơ quan chức năng triển khai chống dịch, trong đó có các đợt tiêm vắc xin trên diện rộng. Cũng chính nhờ các chiến dịch này, mà dịch sởi đã dần được khống chế, nếu không số mắc có thể còn lớn hơn gấp nhiều lần.

* Năm 2014, dịch xuất hiện trầm trọng nhất tại Hà Nội và các tỉnh đồng bằng (số tử vong cao nhất) vì lý do nào? (Long Trang, 33t)

Thạc sĩ Nguyễn Trọng Khoa: Trước tiên phải nói là dịch xuất hiện đầu tiên tại tỉnh miền núi, sau đó xuất hiện ở Hà Nội và các tỉnh đồng bằng. 

Lý do số tử vong năm 2014 cao có các nguyên nhân sau: thứ nhất là các cháu bị sởi nhiễm thêm một số loại virút và vi khuẩn khác và một số trẻ có cơ địa suy giảm miễn dịch do mắc các bệnh khác có sẵn, đây là số trường hợp tử vong có liên quan đến sởi.

Ngoài ra, tình trạng quá tải ở bệnh viện Trung ương cũng là một trong những nguyên nhân làm lây nhiễm chéo dẫn tới nguy cơ tử vong cao.

Tại Hà Nội việc lây lan nhanh do các nguyên nhân do mật độ dân cư đông, nhiều người tại các tỉnh, thành khác về Hà Nội làm việc và sinh sống, mặt khác các trường hợp bệnh nặng từ tuyến địa phương cũng được chuyển về Hà Nội nên số tử vong cũng sẽ tăng theo.

Bên cạnh đó, cũng gặp các trường hợp đến tuổi tiêm vắc xin nhưng cha mẹ chưa cho con đi tiêm chủng mà đợi tiêm chủng dịch vụ vắc xin sởi-quai bị-rubella lúc 12 tháng tuổi. Như vậy trong khoảng từ 9-12 tháng tuổi là trẻ không được bảo vệ bởi chưa được tiêm vắc-xin.

* Biến chứng của bệnh sởi nguy hiểm đến mức nào mà thấy mọi người lo lắng vậy, có gây tử vong không (Quốc Danh)

Thạc sĩ Nguyễn Trọng Khoa: Vấn đề nguy hiểm nhất ở trẻ mắc sởi là virút sởi gây suy giảm miễn dịch ở trẻ, làm cho trẻ dễ mắc bội nhiễm vi khuẩn và virút khác và thường tử vong do bệnh bội nhiễm.

Thứ hai là vi rútsởi có thể gây các biến chứng vi viêm não bán cấp, nhưng tỉ lệ viêm não bán cấp thấp. Vì vậy, trẻ bị tử vong do sởi chủ yếu là do bội nhiễm vi khuẩn và virút khác. 

* Con tôi 8 tuổi đã tiêm hai mũi vắcxin sởi, rubella quai bị, như vậy, cháu còn khả năng bị lây sởi nữa không? (mẹ Đốp)

Thạc sĩ Nguyễn Xuân Tùng: Thứ nhất, bệnh sởi và bệnh rubella là hai bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút sởi và rubella gây ra có thể gây thành dịch. Tất cả những người chưa có miễn dịch đều có thể mắc sởi và rubella. Cũng như các loại vắcxin khác, tiêm vắcxin sởi không hẳn là có hiệu quả phòng bệnh 100%, đáp ứng miễn dịch còn tùy thuộc vào tuổi tiêm vắcxin, loại vắcxin và tùy thuộc vào đặc điểm miễn dịch, tình trạng sức khỏe của từng người, chất lượng vắcxin và kỹ thuật thực hành tiêm chủng.

Tuy nhiên, theo Tổ chức Y tế thế giới, những trường hợp đã có miễn dịch với bệnh sởi sau khi tiêm vắcxin hoặc sau khi mắc bệnh thì miễn dịch này bền vững.  

* Con tôi chích ngừa mũi sởi 1, vậy con tôi có thể kháng lại sự lây nhiễm của bệnh sởi không? (Nguyễn Minh Hiếu, 34 tuổi, hieunguyenhr2010@...)

Thạc sĩ Nguyễn Xuân Tùng: Hiện nay, để đảm bảo đáp ứng miễn dịch tốt nhất cho trẻ để phòng chống bệnh sởi thì cần phải tiêm đủ 2 mũi: mũi thứ nhất lúc 9 tháng tuổi, mũi thứ hai vào lúc 18 tháng tuổi.

Nếu chỉ tiêm một mũi, theo nghiên cứu của Tổ chức Y tế thế giới, thì khả năng có đáp ứng miễn dịch chỉ khoảng 85%, tức là trong 100 cháu tiêm một mũi thì vẫn còn khoảng 15 cháu vẫn có thể mắc sởi. 

Ở trường hợp cụ thể, nếu con bạn trên một tuổi thì đưa trẻ đến ngay điểm tiêm chủng để được tiêm vắcxin sởi-rubella trong chiến dịch.   

* Việc Hà Nội có số bệnh nhân sởi nhiều nhất và ho gà cũng cao nhất là vì sao vậy, tại sao đây là địa phương có điều kiện tiêm chủng nhất mà dịch lại nặng nhất? (Tranh Hoang)

PGS-TS Trần Như Dương: Chúng ta đều biết Hà Nội là Trung tâm chính trị, văn hóa, kinh tế của cả nước. Trong công tác phòng chống dịch, Hà Nội có những thuận lợi nhưng cũng có rất nhiều thách thức, khó khăn do diện tích rộng, nhiều đầu mối giao thông, mật độ dân số đông, mức độ giao lưu đi lại rất lớn, là điều kiện thuận lợi nhất để cho các dịch bệnh xâm nhập và bùng phát.

Bên cạnh đó, Hà Nội có số lượng người nhập cư, vãng lai, tạm trú rất lớn, nhiều khu công nhiệp tập trung. Nên việc quản lý đối tượng tiêm chủng và triển khai tiêm chủng gặp khó khăn.

Mặc dù có những khó khăn đó, nhưng ngành y tế Hà Nội cũng đã có nhiều nỗ lực trong công tác tiêm chủng phòng chống dịch, tỉ lệ tiêm chủng đạt cao trong nhiều năm.

Chính vì vậy, năm 2014, trên địa bàn Hà Nội mặc dù số ca mắc sốt phát ban nghi sởi ghi nhận ở mức cao (tới trên 6.400 trường hợp, trong đó trên 1.600 trường hợp dương tính với sởi) tuy nhiên dịch chỉ xảy ra tản phát, trên diện rộng ở tất cả các quận huyện mà không có ổ dịch tập trung quy mô lớn.

Điều này chứng tỏ nền tảng miễn dịch do tiêm vắc-xin sởi được tạo từ những năm trước đã phát huy được tác dụng bảo vệ cộng đồng. Và các điều tra cũng cho thấy chỉ 4,1% trẻ mắc sởi đã được tiêm 2 mũi vắcxin, như vậy chứng tỏ chất lượng tiêm vắcxin sởi ở đây đã được đảm bảo.

* Dịp Tết đông người có phải là môi trường lây sởi nhanh không, làm cách nào để bảo vệ con vì chúng tôi chưa cho cháu chích ngừa đầy đủ? (Hùng Cường)

- TS Nguyễn Văn Cường (Dự án Tiêm chủng mở rộng quốc gia): Bệnh sởi là bệnh lây qua đường hô hấp, vì vậy, thông thường ở những nơi tập trung đông người, giao lưu lớn như dịp tết là thời điểm có khả năng lây bệnh cao.

Cách phòng bệnh hiệu quả nhất là tiêm chủng vắcxin phòng bệnh, tiêm vắcxin sởi đúng lịch tiêm chủng cho trẻ lúc 9 tháng tuổi và 18 tháng tuổi trong tiêm chủng thường xuyên, và tiêm vắcxin trong các chiến dịch. Nếu cháu chưa được tiêm đầy đủ thì gia đình cần liên hệ với cơ sở y tế để tiêm chủng sớm cho cháu. 

* Nếu dịp Tết con tôi mắc sởI thì đến cấp cứu hay chăm sóc tại nhà, bệnh này có thể chăm sóc tại nhà không? (Loan)

- Thạc sĩ Nguyễn Trọng Khoa: trường hợp bạn nghi trẻ mắc sởi trong dịp tết với các biểu hiện như sốt cao, mắt kèm nhèm, chảy nước mũi, sau đó có phát ban thì phải nghĩ ngay đó là những biểu hiện bệnh sởi. Đặc biệt là phát ban sởi lan từ sau tai, sau gáy, trán, mặt, cổ rồi lan đến tứ chi.

Ban hồng, dát sẩn, khi căng da thì ban biến mất thì phải nghĩ đến sởi. Với những biểu hiện như trên, bạn cần đưa con tới các cơ sở y tế để được chẩn đoán, tư vấn và điều trị. Để phòng bệnh cho những người khác, đặc biệt là trẻ nhỏ, bạn cần tránh cho con bạn tiếp xúc với những người xung quanh. Bạn nên đưa con tới cơ sở y tế vì ngay trong dịp tết vẫn có các lực lượng y tế trực 24/24h. 

* Tiêm vắcxin nhưng vẫn mắc bệnh có phải do vắcxin chưa đảm bảo hiệu quả phòng bệnh? (Nga)

Thạc sĩ Nguyễn Xuân Tùng: Vắcxin sởi-rubella cũng như những vắcxin khác, khi tiêm không hẳn đã đảm bảo miễn dịch 100%. Việc miễn dịch còn tùy vào tình trạng sức khỏe, đáp ứng miễn dịch, tuổi tiêm chủng, loại vắcxin và chất lượng của vắcxin.

Do vậy, khi xem xét về hiệu quả phòng bệnh cần có rất nhiều yếu tố liên quan chứ không phải là do vắcxin không đảm bảo chất lượng.

Số liệu nghiên cứu cho thấy vắcxin sởi chỉ có hiệu quả 95% nếu trẻ tiêm đủ hai mũi vắcxin sởi, nếu tỷ lệ tiêm vắcxin sởi đạt 95% thì sẽ có khoảng 90% quần thể đích được bảo vệ. Như vậy, vẫn có khoảng 10% trẻ ở đối tượng đích chưa được bảo vệ.

Vắcxin sởi-rubella là vắcxin giống giảm độc lực, được WHO (Tổ chức Y tế thế giới) tiền thẩm định về chất lượng và được sử dụng trên 600 triệu liều ở 39 quốc gia đảm bảo an toàn và hiệu quả cao.  

* Tiêm vắcxin nhưng vẫn mắc bệnh có phải do vắcxin chưa đảm bảo hiệu quả phòng bệnh? (Nga)

Thạc sĩ Nguyễn Xuân Tùng: Vắcxin sởi-rubella cũng như những vắcxin khác, khi tiêm không hẳn đã đảm bảo miễn dịch 100%. Việc miễn dịch còn tùy vào tình trạng sức khỏe, đáp ứng miễn dịch, tuổi tiêm chủng, loại vắcxin và chất lượng của vắcxin.

Do vậy, khi xem xét về hiệu quả phòng bệnh cần có rất nhiều yếu tố liên quan chứ không phải là do vắcxin không đảm bảo chất lượng.

Số liệu nghiên cứu cho thấy vắcxin sởi chỉ có hiệu quả 95% nếu trẻ tiêm đủ hai mũi vắcxin sởi, nếu tỷ lệ tiêm vắcxin sởi đạt 95% thì sẽ có khoảng 90% quần thể đích được bảo vệ. Như vậy, vẫn có khoảng 10% trẻ ở đối tượng đích chưa được bảo vệ.

Vắcxin sởi-rubella là vắcxin giống giảm độc lực, được WHO (Tổ chức Y tế thế giới) tiền thẩm định về chất lượng và được sử dụng trên 600 triệu liều ở 39 quốc gia đảm bảo an toàn và hiệu quả cao.

* Những bé sơ sinh chưa đủ tháng tuổi để tiêm ngừa sởi thì phải bảo vệ bé bằng những cách nào? Cháu nhà em được 4,5 tháng tuổi, vừa bị sốt siêu vi cách nay nửa tháng, có phải cơ thể còn đang yếu thì dễ nhiễm sởi hơn các bé khác không?(Qúi Ngọc, 37 tuổi, lotustar2000@...)

PGS - TS Trần Như Dương: Những trẻ chưa đến tuổi tiêm vắc xin sởi (dưới 9 tháng tuổi) vẫn có nhiều khả năng bị mắc bệnh sởi. Như ghi nhận tại dịch sởi năm 2014 ở Hà Nội có tới 24,6% là trẻ chưa đến tuổi tiêm chủng.

Chính vì vậy những trẻ này vẫn rất cần phải thực hiện các biện pháp phòng bệnh, cụ thể là: tránh cho trẻ tiếp xúc đông người, đăc biệt là người có dấu hiệu sốt phát ban. Giữ ấm, tránh lạnh, dinh dưỡng đầy đủ.

Các bà mẹ thường xuyên rửa tay bằng xà phòng trước khi chăm sóc trẻ và chế biến thức ăn cho trẻ. Chú ý cho trẻ đi tiêm vắc xin sởi ngay khi trẻ đủ 9 tháng tuổi. 

* Cơ chế lây lan của bệnh sởi thế nào, thời gian ủ bệnh là bao nhiêu lâu, biểu hiện bệnh ra sao (Thuận)

Thạc sỹ Nguyễn Trọng Khoa: Về câu hỏi đường lây lan bệnh sởi, bạn tham khảo một câu đã trả lời. 

Thời gian ủ bệnh của bệnh sởi là từ 7-21 ngày, còn trung bình là 10 ngày.

Giai đoạn khởi phát thường từ 2-4 ngày đối với các dấu hiệu người bệnh sốt cao, viêm long đường hô hấp trên và viêm kết mạc-mắt kèm nhèm, đôi khi có viêm thanh quản cấp.

Giai đoạn toàn phát kéo dài từ 2-5 ngày, thường sau khi sốt cao từ 3-4 ngày thì trẻ bắt đầu phát ban, ban hồng dát sẩn, khi căng da thì ban biến mất, xuất hiện từ sau tai, sau gáy, trán, mặt, cổ, dần làn đến thân mình và tứ chi, cả ở lòng bàn tay và gan bàn chân. Khi ban mọc hết toàn thân thì thân nhiệt giảm dần, hết sốt.

Giai đoạn hồi phục, ban nhạt màu dần rồi sang màu xám, bong vảy phấn sậm màu, để lại vết thâm vằn da hổ và biến mất theo thứ tự như khi xuất hiện. Nếu không xuất hiện biến chứng thì bệnh tự khỏi, có thể có ho kéo dài từ 1-2 tuần sau khi hết ban.

Có một số trường hợp có thể có biến chứng, vẫn tiếp tục sốt, triệu chứng ho nặng lên, lúc đó cần nghĩ đến biến chứng viêm phổi, cần phải điều trị kháng sinh tại cơ sở y tế và các thuốc hỗ trợ khác. 

TUỔI TRẺ ONLINE thực hiện

Xem Tin tức tiêm chủng trên Google+